Republika e Kosovës ka instrumente dhe entitete të ndryshme të cilat janë të involvuara në rregullimin e marrëdhënies së punës, dialogut social dhe sigurisë dhe shëndetit në punë. Në vijim janë listuar institucionet kyçe në këtë fushë dhe përgjegjësitë e tyre.
Është organ trepalësh i dialogut social (Qeverisë, punëdhënësve dhe punëmarrësve) i themeluar nga Qeveria e Republikës së Kosovës në bazë të Ligjit Nr. 04/L-161 për Sigurinë dhe Shëndetin në Punë. Këshilli ka mandat të propozoj dhe rekomandoj politika për përmirësimin e nivelit të sigurisë dhe shëndetit në punë dhe përcjell në vazhdimësi gjendjen e sigurisë dhe shëndetit në punë e të punësuarve. Këshilli, përbëhet nga njëmbëdhjetë (11) anëtarë: tre (3) përfaqësues të Qeverisë, dy (2) përfaqësues të punëdhënësve, dy (2) përfaqësues të të punësuarve, dy (2) ekspertë nga lëmia e sigurisë dhe shëndetit në punë, një (1) ekspert i mjekësisë së punës dhe një (1) ekspert ad hoc, varësisht nga natyra e çështjes. Plani i Punës dhe raportet e Këshillit publikohen nga divizioni përkatës i Ministrisë për Punë, Familje dhe Vlera të Luftës Çlirimtare.
Këshilli Ekonomiko-Social është organ i nivelit nacional, i cili i udhëheq konsultimet dhe u bënë propozime organeve kompetente për çështjet nga marrëdhënia e punës, mirëqenia sociale dhe çështjet e tjera që kanë të bëjnë me politikat ekonomike në Republikën e Kosovës. Mandati i anëtarëve të KES-it zgjat katër (4) vjet, të cilët po ashtu mund të riemërohen.
KES-i përbëhet prej pesëmbëdhjetë (15) anëtarëve, të cilët në këtë organ përfaqësojnë interesat e Organizatave të të punësuarëve, Organizatave të punëdhënësve dhe Qeverisë. Pesë (5) përfaqësues të cilët caktohen nga Organizatat e të punësuarve; pesë (5) përfaqësues të cilët caktohen nga Organizatat e punëdhënësve; dhe pesë (5) përfaqësues të cilët caktohen nga Qeveria e Kosovës.
Në kuadër të KES-it, themelohen dhe funksionojnë pesë (5) komisione të përhershme profesionale trepalëshe:
Për funksionimin efikas dhe të ligjshëm të KES-it, funksionon sekretariati i KES-it, si organ administrativ profesional, i cili është përgjegjës për kryerjen e punëve profesionale, administrative, teknike dhe operative për Këshillin Ekonomiko-Social si dhe organet të cilat i zgjedh KES-i.
Sekretariati i KES-it, funksionon në kuadër të Departamentit të Punës dhe Punësimit, me adresë:
Sheshi “Edit Durham”
Nr.46, Prishtinë, Nr. Telefonit: 038-213/989; centrix: 26-135
Është institucion shëndetësor publik i nivelit tretësor. Si njësi përbërëse organizative dhe funksionale e SHSKUK organizon dhe drejton punët profesionale dhe administrative nga fushëveprimtaria e Mjekësisë së Punës në Republikën e Kosovës si Shërbim Profesional i Mjekësisë së Punës me të drejta dhe detyrime të përcaktuara në bazë të Ligjit për Shëndetësi, statutit të SHSKUK dhe statutit të QKMP.
QKMP si qendër referente e mjekësisë së punës, ofron shërbime shëndetësore për të gjithë të punësuarit dhe pacientët e referuar në këtë Qendër, si dhe planifikon e ndërmerr masat e nevojshme për ruajtjen dhe përparimin e shëndetit të tyre. Harton doktrinën, standardet dhe metodat për vlerësimin dhe monitorimin e gjendjes shëndetësore të të punësuarve në profesionet me kushte të veçanta të punës, vozitësve të të gjitha llojeve të automjeteve motorike, detarëve, personelit të aviacionit dhe të punësuarve të tjerë në transport. QKMP vlerëson aftësinë punuese të punësuarve nëpërmjet vizitave sistematike dhe periodike të përcaktuara me Ligjin për siguri dhe shëndet në punë.
Kryen ekspertiza në rastin e sëmundjeve profesionale dhe bën vlerësimin e aftësisë për punë. Udhëheq regjistrin e sëmundjeve profesionale dhe bën monitorimin, studimin e shkaqeve të lëndimeve në punë dhe shkaqeve të invaliditetit të të punësuarve në Republikën e Kosovës. QKMP krahas veprimtarisë shëndetësore ushtron edhe veprimtari arsimore, kryen hulumtime kërkimoro-shkencore, statistikore dhe përgatit programin e masave të kujdesit shëndetësor nga fushëveprimtaria e vet.
Shërbimet që ofrohen për kontrollet shëndetësore të punëtorëve nga QKMP përfshijnë:
Shërbimet që janë në proces të formimit, akreditimit dhe licencimit:
Kontaktet e institucionit
Dr. Albert Lila, Dr. Sci
Drejtor Ekzekutiv, Qendra Kombëtare e Mjekësisë së Punës, Gjakovë
Mobili: 044154966
Email: Albert.Lila@rks-gov.net
impk_gjakove@hotmail.com
Instituti i Mjekësisë së Punës Obiliq është institucion privat shëndetësor
Instituti i Mjekësisë së Punës – Obliq, është institucion privat i shëndetësisë së Kosovës, qe kryen shërbime mjekësore për të punësuarit e Republikes së Kosoves
Instituti i Mjekësisë së Punës – Obiliq kryen këto veprimtari:
Specifikë e veçantë është shërbimi për mbrojtje nga rrezatimi jonizues, jo jonizues dhe higjiena e punës. Ky shërbim bënë matjen e rrezatimit në ajër, ujë, tokë dhe ushqim, kontrollin e cilësisë dhe sigurisë nga aparatet e rëntgenit (burimet radioaktive në mjekësi dhe industri, dozimetrinë personale).
Kontaktet e institucionit
Obiliq
Telefoni: +383 38 560 143 dhe 038 561 695
E-mail: imp-sha@hotmail.com
Siguria dhe shëndeti në punë është pjesë përbërëse e organizimit të procesit të punës.
Rregullat bazë për sigurinë dhe shëndetin në punë përcaktohen me legjislacion (ligjet dhe rregulloret) dhe standardet e sigurisë teknike. Legjislacioni i Kosovës në fushën e sigurisë dhe shëndetit në punë është harmonizuar gradualisht me sistemin ligjor të Bashkimit Evropian, sipas zotimeve nga Marrëveshja e Stabilizimit dhe Asociimit. Përveç kësaj, kjo pjesë e legjislacionit të Kosovës kryesisht zbaton parimet e Konventave të ratifikuara të Organizatës Ndërkombëtare të Punës. Legjislacioni i ri i Kosovës në fushën e sigurisë dhe shëndetit në punë paraqet qasje moderne për mbrojtjen e punëtorëve në punë, për krijimin e kushteve të mira të punës, mbarëvajtjes dhe mirëqenies, parandalimin efektiv të aksidenteve, promovimin e mjedisit të shëndetshëm.
Ligji nr. 04/L-161 për Sigurinë dhe Shëndetin në Punë LIGJI NR. 04/L-161 PËR SIGURINË DHE SHËNDETIN NË PUNË përmban parimet e përgjithshme për parandalimin e rreziqeve profesionale, eliminimin e faktorëve të rrezikut dhe aksidenteve, informimin, konsultimin, pjesëmarrjen e balancuar në përmirësimin e nivelit të sigurisë dhe shëndetit në punë, trajnimin e të punësuarve, përfaqësuesve të tyre dhe udhëzime të përgjithshme për zbatimin e këtyre parimeve.
Ligji plotësohet me një numër të akteve nënligjore – Rregulloreve individuale duke ofruar kërkesa specifike për sigurinë dhe shëndetin në punë për fusha dhe tema të veçanta, të nxjerra për fuqizimin e Ligjit për SShP-
Për më shumë informata, rreth aspekteve tjera të fushës së sigurisë dhe shëndetit në punë, ju lutemi ndjekni linqet përkatëse.
Çfarë është siguria dhe shëndeti në punë?
A ju duket se këto pyetje janë shumë të thjeshta dhe përgjigjja është e qartë?
Shumë njerëz e konsiderojnë sigurinë dhe mbrojtjen e shëndetit në punë vetëm si parandalim kundër aksidenteve dhe sëmundjeve profesionale. Fraza “shëndeti dhe siguria në punë” konsiderohet si mbrojtje gjithëpërfshirëse e të punësuarve në punë, duke përfshirë edhe mbarëvajtjen dhe mirëqenien në punë; duke marrë parasysh përveç parandalimit të aksidenteve dhe sigurisë teknike edhe kushtet e kënaqshme të punës, marrëdhëniet e mira në punë, sigurinë sociale të të punësuarve, promovimin e shëndetit, faktorët psiko-socialë, mbrojtjen nga stresi, dhuna, etj.
Kjo qasje dhe kultura e punës mbështeten edhe me legjislacion, si në nivel ndërkombëtar ashtu edhe në atë kombëtar. Direktivat e BE-së dhe Konventat e ILO-së theksojnë mbrojtjen e të punësuarve në të gjitha aspektet e punës, duke përfshirë kushtet e përshtatshme të punës. Ligji për SShP në Kosovë po ashtu përshkruan sigurimin e kushteve të sigurta dhe të shëndetshme të punës në të gjitha aspektet e punës. Mbrojtja e punëtorëve përfshin edhe aspektet e mbuluara nga Ligji i punës – siç janë: kontratat e punës, orarin e punës, pauzat në punë, antidiskriminimin, të drejtat sociale, kompenzimet etj.
Përveç kësaj, “siguria dhe mbrojtja e shëndetit në punë” duhet të kuptohet si proces dinamik dhe në zhvillim. Direktiva kyçe për SShP e BE-së (89/391/EEC) titullohet – “masat për inkurajimin e përmirësimeve në sigurinë dhe shëndetin…” Ligji për SSHP në Kosovë në nenin 1 të tij thotë: “Qëllimi i këtij ligji është përcaktimi i masave për përmirësimin e nivelit të sigurisë dhe shëndetit të të punësuarve në punë.”
Aspektet e sigurisë dhe shëndetit në punë:
Parimet e parandalimit
Parandalimi nënkupton veprime paraprake për të shmangur pasojat negative. Përfshin aftësinë për të njohur atë që është e gabuar, atë që mund t’i shkaktoj dëme njerëzve, çfarë është rreziku, çfarë është risku dhe çfarë mund të ndihmojë. Është aftësia e parashikimit dhe gatishmërisë për të ndjekur hapa të caktuar të parandalimit.
Parimet e përgjithshme të parandalimit [Neni 7(1) i Ligjit për SShP]:
Një nga parimet bazë të legjislacionit të sigurisë dhe shëndetit në mbarë botën, është se:
Punëdhënësi është përgjegjës për të ofruar kushte të sigurta dhe të shëndetshme të punës në të gjitha aspektet e punës.
Detyrimet e tjera të punëdhënësve, sipas Ligjit të SShP-së
Për garantimin e zbatimit të masave për të parandaluar aksidentet në punë dhe sëmundjet profesionale, sipas nenit 13 të Ligjit të SShP-së, punëdhënësi është i detyruar që të:
Detyrat e punëdhënësve janë në të njëjtën kohë të drejta të të punësuarve!
Të drejta për kushte të sigurta dhe të shëndetshme të punës
Trajnimi i sigurisë dhe shëndetit do të thotë të ndihmoni të punësuarit të mësojnë si të bëjnë diçka, t’i tregoni atyre çfarë duhet të bëjnë e çfarë jo, ose thjesht t’ju ofroni atyre informacionet e nevojshme. Trajnimi nuk ka të bëjë vetëm me kurse formale ‘në klasë’. Trajnimi për SShP duhet të përfshijë edhe pjesën praktike të zhvillimit të aftësive për ta menaxhuar situatën e SShP-së në punë.
Ofrimi i informacioneve dhe trajnimit ndihmon punëdhënësit që të:
Detyrat ligjore lidhur me trajnimin dhe informimin [neni 20 i Ligjit të SShP-së]:
Punëdhënësi duhet të sigurojë që secili i punësuar të trajnohet për sigurinë dhe shëndetin në punë:
Trajnime specifike do të ofrohen për:
– të punësuarin e caktuar për të kryer aktivitete të sigurisë dhe shëndetit në punë;
– përfaqësuesit e të punësuarve;
– të punësuarit që punojnë në kushte të veçanta me risk të lartë;
– menaxherët, mbikëqyrësit dhe udhëheqësit e ekipit;
– punëtorët e specializuar, kërkohet licencim për operim;
– individët përgjegjës për evakuim, shpëtim, fikjen e zjarrit;
– ofruesit e ndihmës së parë.
Trajnimi i SShP-së do të organizohet gjatë orarit të punës.
Niveli i trajnimit të SShP-së dukshëm ndikon në sjelljen e të punësuarve dhe menaxherëve dhe në qëndrimin e tyre. Shkeljet e rregullores së sigurisë dhe shëndetit, paraqitja e situatave të rrezikshme në vendin e punës dhe lëndimet në punë shpesh janë rezultat i mungesës së njohurive për rregulloret dhe parimet e SShP-së, mungesës së shkathtësive praktike dhe qëndrimit të gabuar ndaj SShP-së. Prandaj, trajnimi i SShP-së nuk paraqet vetëm ofrimin e informacionit, por edhe edukimin për sjelljen e sigurt në përgjithësi, duke vënë theksin te zbatimi i vërtetë i parimeve të mësuara në sjelljen e përditshme. Pjesë përbërëse e procesit të edukimit të të punësuarve në SShP do të jetë edhe kontrolli i vazhdueshëm dhe kërkesa për respektimin e rregullave.
Procesi modern i të mësuarit zhvillohet në 4 faza bazë:
Informimi i të punësuarve [neni 18 i Ligjit të SShP-së]
Punëdhënësi është i obliguar t’ju ofrojë informacione të punësuarve dhe përfaqësuesve të tyre në lidhje me:
Secili që punon për punëdhënësin, duke përfshirë edhe të vetëpunësuarit, duhet të dijë si të punojë në mënyrë të sigurt dhe pa risqe për shëndetin. Andaj informimi adekuat, udhëzimet dhe trajnimi për SShP do të jenë të detyrueshme, të ofruara edhe për të punësuarit e kompanisë kontraktuese, personat e vetëpunësuar, personat e kontraktuar për shërbime të jashtme, praktikantët dhe nëse është e nevojshme edhe për vizitorët.
Në përgjithësi të punësuarit janë të detyruar të respektojnë detyrimet sipas kontratës së tyre të punës; të përmbushin detyrat e punës në kohë dhe me cilësinë e kërkuar; të përdorin tërësisht kohën e tyre të punës dhe pajisjet e punës, të ndjekin rregulloret ligjore dhe rregulloret e tjera për punën që kryhet…
Përveç kësaj, neni 21 i Ligjit të SShP-së përcakton detyrat në vijim të të punësuarve:
Çdo i punësuar ka përgjegjësi të përkujdeset për sigurinë dhe shëndetin e vet dhe të personave të tjerë në punë, në përputhje me trajnimin dhe udhëzimet që i janë dhënë nga punëdhënësi.
Në përputhje me trajnimin, udhëzimet e dhëna nga punëdhënësi, doracakët, udhëzimet dhe rregulloret teknike, i punësuari është i detyruar të:
I punësuari mund ta refuzojë urdhrin për të punuar në rast se kërcënohet nga risku nëse punon në kushte të tilla, deri sa risku të largohet dhe kushtet normale të punës të rivendosen. I punësuari do ta informojë punëdhënësin ose personin përgjegjës për sigurinë dhe shëndetin në punë në një situatë të tillë-
Para së gjithash, të punësuarit duhet të përmbushin në mënyrë strikte detyrat ligjore për sigurinë dhe shëndetin në punë, për të cilat ata janë trajnuar, informuar dhe udhëzuar.
Të punësuarit duhet të dinë se të gjitha aktivitetet e punës, mjedisi i punës dhe pajisjet e punës përmbajnë risqe për sigurinë dhe shëndetin e tyre dhe për këtë arsye ata duhet të veprojnë me kujdes, në mënyrë të përgjegjshme dhe me maturi. Ata duhet të mësojnë ku janë risqet.
Të punësuarit duhet të japin kontribut edhe në krijimin e marrëdhënieve të mira të punës, krijimin e një kulture të punës, atmosferës pozitive për punë, ata duhet ta çmojnë shëndetin dhe mirëqenien e tyre.
Kush mund të jetë përfaqësues i të punësuarve?
Legjislacioni aktual i Kosovës merr parasysh përfaqësuesit e të punësuarve; megjithatë nuk përkufizon se si duhet të përcaktohen ata. Ndryshimet dhe plotësimet në këtë fushë mund të priten në të ardhmen, por megjithatë juve ju nevojitet zgjidhja tani.
Propozohet përfshirja e organizatës Sindikale. Ata mund të propozojnë kandidatët dhe të negociojnë me punëdhënësin për t’i njohur ata me anë të një dokumenti të shkruar. EMËRIMI
Nga ana tjetër ne tashmë prezantuam dhe theksuam se të punësuarit kanë të drejtën që të konsultohen, të diskutojnë dhe japin sugjerime në lidhje me çështjet e sigurisë dhe shëndetit në punë. Prandaj mënyra e fillimit të funksionimit dhe veprimit të përfaqësuesve të të punësuarve është – zgjedhja (votimi) i këtyre personave për secilin ekip dhe të kërkohet emërimi i tyre nga ana e punëdhënësit.
Përfaqësues i të punësuarve?
Përfaqësuesi i të punësuarve është një i punësuar i rregullt – një nga ekipi ose stafi i njësisë organizative. Ai është i gatshëm t’i përfaqësojë kolegët e tij në negociata me punëdhënësin dhe të zbatojë kushte të mira të punës, shëndet dhe siguri në punë dhe respektimin e të drejtave të të punësuarve; të jetë personi kontaktues. Personi i zgjedhur duhet të pajtohet me nominimin e tij/saj.
Çfarë karakteristika duhet të ketë një përfaqësues i të punësuarve?
Çfarë pritet pritet nga përfaqësuesi i të punësuarve
Mësoni shkathtësi të reja
Askush nuk mund të jetë i përkryer qysh në fillim në kryerjen e misionit të përfaqësuesit të të punësuarve. Personat e përzgjedhur, sidomos fillestarët duhet të mësojnë shkathtësi, njohuri, rregulla, parime, informacione të reja.
Ligji i SShP-së në nenin 20 (3) thotë: ”Përfaqësuesit e punëtorëve me rol specifik për sigurinë dhe shëndetin në punë do të kenë të drejtë të vijojnë trajnime adekuate”.
Cili është trajnimi adekuat për përfaqësuesit?
Disa njerëz mendojnë se përfaqësuesit e të punësuarve me rol specifik për sigurinë dhe shëndetin në punë duhet të trajnohen në mënyrë specifike për sigurinë dhe shëndetin në punë. Të gjithë të punësuarit duhet të trajnohen për SShP-në. Këto njohuri të përgjithshme për SShP-në janë të mjaftueshme edhe për përfaqësuesin e të punësuarve. Ata në fakt nuk duhet të jenë specialistë të SShP-së, ata kanë rolin e negociuesve, ndërmjetësve dhe pajtuesve. Andaj, ata duhet të trajnohen në përmirësimin e shkathtësive të tyre të komunikimit dhe negocimit – para së gjithash për parimet e të drejtave kolektive, marrëveshjes kolektive, shkathtësive të komunikimit, sigurisë në vete, retorikës, qëndrimit ligjor, shkathtësive sociale dhe pjesërisht edhe për rregulloret e SShP-së.
Është e rëndësishme që përfaqësuesve të të punësuarve t’ju jepen udhëzime për bashkëpunim efektiv dhe efikas me punëdhënësit e tyre dhe për mbështetjen e të drejtave ligjore të të punësuarve, për t’i udhëhequr ta kuptojnë plotësisht mbrojtjen e të punësuarve në të gjitha aspektet e punës.
Sipas Ligjit të SShP-së, punëdhënësit duhet të bëjnë vlerësimin e riskut në të gjitha vendet e punës, me qëllim të parandalimit të riskut, përfshirë dhe ekspozimin e të punësuarve ndaj elementeve të dëmshme dhe të rrezikshme për shëndetin dhe sigurinë në punë:
Vlerësimi i riskut është metodë që ndihmon në:
Filozofia e vlerësimit të riskut rezulton nga parimi se është e pamundur të sigurohet siguri në punë vetëm duke i respektuar rregulloret e SShP-së. Është e nevojshme të vlerësohet situata specifike në secilin vend të punës dhe të identifikohen rreziqet për sigurinë dhe shëndetin e të punësuarve.
Teoria bazohet gjithashtu në parimin se nuk ekziston risk zero, nuk ka siguri absolute. Siguri është vetëm pranimi i një shkalle të caktuar të riskut. Për ta kuptuar këtë njerëzit duhet të jenë të kujdesshëm vazhdimisht, të jenë të vetëdijshëm për rreziqet të cilat mund të shkaktojnë aksident dhe të dinë mënyrën e shmangies së tyre.
Çdo aktivitet përfshin risqe:
etj. Lista e aktiviteteve do të ishte e pafundme…
Mund ta bëjmë – nëse sigurohemi se risku është i pranueshëm
Në jetën e përditshme, në të shumtën e raste veprojmë pa vetëdije për shmangien e risqeve. Në anën tjetër, aktiviteti i punës është kaq i ndryshëm dhe i ndërlikuar, dhe për t’i njohur rreziqet dhe kërcënimet nevojitet analizë sistematike. Kjo procedurë quhet vlerësim i riskut.
Vlerësimi i riskut në një kompani është një aktivitet ku duhet të përfshihen të gjithë të punësuarit. Nga njëra anë, të punësuarit duhet të marrin pjesë në përcaktimin e asaj që mund t’i rrezikojë ata – dhe në anën tjetër, të punësuarit do të marrin rezultate nga vlerësimi i riskut, informacione se nga çfarë rrezikohen, çka ka bërë punëdhënësi për zvogëlimin e riskut dhe si të punësuarit duhet të mbrohen
Në kontekstin e vlerësimit të riskut, përdoren dy terme të ngjashme: rreziku dhe risku. Kjo terminologji është thelbësore për të njohur dhe caktuar hapat e duhur të procedurës së vlerësimit të riskut.
Legjislacioni i Kosovës përmban Rregulloren (MPMS) nr. 02/2021 për vlerësimin e riskut në vendin e punës. Ajo është nxjerrë në bazë të Ligjit të SShP-së dhe përcakton termet si më poshtë:
Risku (R) është një kombinim i probabilitetit (P) që dikush mund të dëmtohet (ose që të mund të shkaktohet dëm tjetër nga rreziku) dhe pasojës (C) së këtij dëmtimi. R = P x C
Rreziku është aftësia karakteristike – potenciale e çdo gjëje (pajisjeve të punës, aktivitetit, mjedisit të punës, substancës, etj.) për të shkaktuar lëndime ose dëmtime.
Me fjalë të tjera: rreziku është një burim potencial i riskut; dhe risku paraqet një nivel – seriozitetin e rrezikut ose situatës së rrezikshme. Të dy termet paraqesin dy anët e të njëjtës gjë – të asaj që mund t’i dëmtojë njerëzit.
Përkufizimi i mësipërm i vlerësimit të riskut, nga pikëpamja e kësaj terminologjie nënkupton si në vijim:
Vlerësimi i riskut është procedurë sistematike që ndihmon në:
Vlerësimi i riskut ka kuptim nëse rezultatet e tij zbatohen plotësisht në praktikën e kompanisë. Rezultatet do të përdoren për:
| Rreziqet traumatike | |
| 1 | Sipërfaqe të pabarabarta ose të rrëshqitshme (të cilat mund të shkaktojnë rrëshqitje, pengesa, rënie etj.) |
| 2 | Automjete lëvizëse (pirunë, kamionë, etj.) |
| 3 | Pjesë lëvizëse mekanike të makinerive (p.sh. sistemet e konvejerëve) |
| 4 | Objekte dhe pjesë me sipërfaqe të rrezikshme (të mprehtë, të ashpër, etj.) |
| 5 | Sipërfaqe, materiale të nxehta ose të ftohta, etj. (p.sh. furra dhe boilerë) |
| 6 | Puna në lartësi |
| 7 | Puna në shkallë |
| 8 | Objekte që bien |
| 9 | Vegla dore (me dhe pa rrymë) |
| 10 | Siguria elektrike (instalimet dhe pajisjet elektrike, tokëzimi dhe rrufepritësi) |
| 11 | Siguria nga zjarri |
| 12 | Shpërthimi |
| 13 | Puna në hapësira të mbyllura |
| 14 | Puna në gërmime |
| 15 | Stabiliteti i sipërfaqes |
| 16 | Hapjet në sipërfaqe dhe mure |
| 17 | Pastërtia, rregulli në vendin e punës |
| Rreziqet fizike | |
| 18 | Zhurma |
| 19 | Dridhje |
| 20 | Ndriçimi |
| 21 | Mikroklima e brendshme |
| 22 | Klima e nxehtë ose e ftohtë (puna jashtë) |
| 23 | Rrezatimi UV, IR, lazer dhe mikrovalë, rrezatimi jo-jonizues |
| 24 | Rrezatimi jonizues |
| 25 | Shtypje e lartë |
| Rreziqet nga kimikatet dhe pluhuri | |
| 26 | Substanca kimike dhe materiale të rrezikshme |
| 27 | Pluhuri |
| 28 | Korrozioni (ndryshku) |
| 29 | Asbest |
| 30 | Kancerogjenë, mutagjenë |
| Rreziqet psiko-sociale | |
| 31 | Ngarkesa, mbingarkesa, shterimi fizik dhe mendor |
| 32 | Organizim i pamjaftueshëm i punës dhe komunikim i pamjaftueshëm me menaxhmentin dhe kolegët |
| 33 | Dhuna, ngacmimi (mobbing/bulling) |
| 34 | Puna i vetëm |
| 35 | Puna me palë (klientë, konsumatorë etj.) |
| 36 | Orari i punës, puna jashtë orarit, mungesa e kohës, menaxhimi i kohës |
| 37 | Puna në ndërrime, përfshirë ndërrimet e natës |
| 38 | Rreziqe të tjera që çojnë në stres në punë (p.sh ndryshimet e shpejta në procedurat e punës, situatat konfliktuoze, përcjellja në vazhdimësi e inovacioneve dhe aplikimi i tyre në praktikë, puna me të holla, përgjegjësia gjatë punëve të ndërlikuara ku nevojitet marrja e vendimeve të shpejta). |
| Rreziqet ergonomike | |
| 39 | Ngritja dhe mbajtja e ngarkesave |
| 40 | Puna që përfshin pozicion të dobët (pozicion të papërshtatshëm), lëvizje përsëritëse, shtrirje të zgjatur |
| 41 | Puna me ekrane |
| 42 | Mbingarkesa e zërit |
| Rreziqet biologjike | |
| 43 | Viruse, parazitë, myk, baktere |
| 44 | Kafshë, gjarpërinj etj. |
| 45 | Kontakti me insektet |
Gjatë vlerësimit të riskut në vendin e punës duhet t’u kushtohet vëmendje e veçantë grupeve të cenueshme që janë nën risk të veçantë ose kanë nevoja të veçanta:
Vlerësimi i riskut nuk mund të jetë i plotë dhe i vlefshëm nëse nuk janë pjesë bërë matjet testuese dhe laboratorike. Matjet janë pjesë e pandashme e vlerësimit të riskut.
Punëdhënësi, duke marrë për bazë identifikimin e rreziqeve në vendin e punës, duhet të sigurojë që të kryhen të gjitha matjet laboratorike përkatëse:
Ligji i SShP-së kërkon që vlerësimi i riskut në vendet e punës të bëhet nga personat përgjegjës të fushave përkatëse brenda subjektit punues, të caktuar nga punëdhënësi, përkatësisht nga shërbimet e jashtme ose personat e kontraktuar nga punëdhënësi (Neni 16(2)).
Sidoqoftë, çdo menaxher i vendit të punës, përfaqësuesit e të punësuarve, dhe vetë të punësuarit duhet të kenë njohuritë bazë dhe shkathtësitë për të ditur se çfarë mund t’i dëmtojë njerëzit (aftësia për ta identifikuar rrezikun), për t’i vlerësuar risqet (aftësia për ta vlerësuar seriozitetin e tij) dhe për të kuptuar si ta mbrojnë veten.
Kjo prezantohet si metodë e thjeshtësuar, e reduktuar në pesë hapa të thjeshtë:
Është detyrë e punëdhënësit që të organizojë vlerësimin e riskut në vendin e punës dhe të vendosë se kush do ta kryejë vlerësimin e riskut në vendin e punës në kompaninë e tij/saj.
Në varësi të madhësisë së kompanisë dhe industrisë ku punon kompania, vlerësimi i riskut në vendin e punës mund të sigurohet nga:
Personat që zotërojnë kualifikim themelor për sigurinë dhe shëndetin në punë;
Personat që zotërojnë kualifikim të avancuar për sigurinë dhe shëndetin në punë;
Personat që zotërojnë certifikatë të ekspertit për sigurinë dhe shëndetin në punë;
Kompani të licencuara si shërbime për sigurinë dhe shëndetin në punë.
Përfshirja e një eksperti ose shërbimi të jashtëm të sigurisë dhe shëndetit në punë nuk e zvogëlon përgjegjësinë e punëdhënësit.
Personi që kryen vlerësimin e riskut në vendin e punës duhet të përfshijë në këtë proces përfaqësuesin e besuar ose përfaqësuesin e të punësuarve dhe të punësuarin që punon në vendin përkatës të punës.
Çfarë mund të bëjnë personat përgjegjës të kualifikuar për sigurinë dhe shëndetin në punë?
Personi që posedon kualifikim themelor për sigurinë dhe shëndetin në punë, mund të punon si i punësuar tek një punëdhënës në industri me risk të ulët, e cila punëson deri në 50 të punësuar.
Personi që posedon kualifikim të avancuar për sigurinë dhe shëndetin në punë, mund të punon si i punësuar tek një punëdhënës në industri me risk të lartë specifik, kur është marrë kualifikimi i veçantë dhe që punëson deri në 50 të punësuar.
Personi që posedon kualifikimin e ekspertit për sigurinë dhe shëndetin në punë, i lejohet:
Personi përgjegjës për sigurinë dhe shëndetin në punë kryen detyrat që lidhen me sigurinë dhe shëndetin në punë, dhe së paku, kryen vlerësimin e riskut në vendin e punës, duke përfshirë përgatitjen e vlerësimit të riskut në vendin e punës dhe dokumentin për vlerësimin e riskut, dhe propozon masa korrigjuese dhe parandaluese në përputhje me aktet nënligjore.
Personi përgjegjës që nuk posedon kualifikim të duhur për sigurinë dhe shëndetin në punë, nuk i lejohet ta kryejë vlerësimin e riskut në vendin e punës dhe të përgatisë dokumentin e vlerësimit të riskut.
Standardi profesional ekspert për siguri dhe shëndet në punë
Miratuar nga Auritetit Kombëtarë i Kualifikimeve, Kodi: 21501 ISO: 45001 : 20182 Niveli: 5
Certifikimi i ekspertëve bëhet nga Komisioni për Sigurinë dhe Shëndetin në Punë i cili është një njësi/trup nën Ministrinë për Punë, Familje dhe Vlera të Luftës Çlirimtare.
Kushtet dhe kriteret për certifikimin e ekspertëve
Kushtet për kandidatët:
Trajnim përgatitor
Kursi përgatitor duhet të ofrohet me kohëzgjatje prej 150 orësh, nga të cilat 120 orë të pjesës teorike dhe 30 orë të pjesës praktike.
Shembull Programi trajnues për Ekspert të S&SH
Procedura e aplikimit për certifikim;
Provimi i certifikimit;
Provimi i certifikimit për kandidatët e interesuar për të marrë kualifikimin e provimit për Ekspert në SSHP, organizohet nga sekretariati çdo katër (4) muaj brenda vitit kalendarik;
Sekretariati bën njoftimin publik për kandidatët e interesuar në faqen e internetit të Ministrisë për Punë, Familje dhe Vlera të Luftës Çlirimtare, jo më vonë se 45 ditë para ditës së provimit të certifikimit;
Procedura e ri-certifikimit;
Dy (2) muaj para mbarimit të validitetit të Certifikatës së Ekspertit, Eksperti për SSHP duhet të aplikojë për ricertifikim. Kandidati që duhet të ricertifikohet si ekspert për sigurinë dhe shëndetin në punë, duhet ti plotësoj kushtet dhe kriteret e mëposhtme;
Shkarko kërkesën për ricertifikimin e Ekspertëve për SSHP në linkun në vijim:
Kërkesa
Tërheqja e Certifikatës së Ekspertit SSHP;
Vendimi për tërheqjen e Certifikatës së Ekspertit merret nga Komisioni për Sigurinë dhe Shëndetin në Punë bazuar në propozimin e Inspektoratit të punës në rastet e mëposhtme;
Informatat për pagesë;
Lista e Ekspertëve të Certifikuar të SSHP
Lista e ekspertëve të certifikuar për sigurinë dhe shëndetin në punë
Informatat kontaktuese:
Sekretariati; Departamenti për Politikat e Punës dhe Punësimit;
Sheshi “Edit Durham” Prishtinë
Orët për konsultim: 09:00 deri 11:00 – 13:30 deri 15:00
Kandidati që do të trajnohet si specialist themelor për sigurinë dhe shëndetin në punë, duhet të ketë së paku arsim të mesëm ose profesional.
Kursi përgatitor duhet të ofrohet me kohëzgjatje prej 60 orësh, nga të cilat 40 orë të pjesës teorike dhe 20 orë të pjesës praktike.
Në fund të kursit, pjesëmarrësi duhet të kalojë provimin e organizuar nga Qendra e Trajnimit për sigurinë dhe shëndetin në punë, e licencuar nga Ministria për Punë, Familje dhe Vlera të Luftës Çlirimtare.
Kandidati duhet të marrë një certifikatë me shkrim për vijueshmërinë e trajnimit, kalimin e provimit, dhe marrjen e kualifikimit të specialistit themelor për sigurinë dhe shëndetin në punë, të lëshuar nga Qendra e Trajnimit e licencuar nga Ministria për Punë, Familje dhe Vlera të Luftës Çlirimtare.
Programi i trajnimit për kualifikimin Specialit Themelor për SSHP:
Shembulli Programi trajnues për Ekspert Bazik të S&SH
Kandidati që do të trajnohet si specialist i avancuar për sigurinë dhe shëndetin në punë, duhet të ketë së paku arsim të mesëm ose profesional dhe duhet të ketë kualifikimin si specialist themelor për sigurinë dhe shëndetin në punë.
Në varësi të veprimtarisë ekonomike të kompanisë që përfaqëson kandidati, ai/ajo duhet të marrë kualifikimin e specialistit të avancuar të sigurisë dhe shëndetit në punë në një industri të veçantë me risk të lartë.
Kursi përgatitor duhet të ofrohet me kohëzgjatje prej 20 orësh, nga të cilat 10 orë të pjesës teorike dhe 10 orë të pjesës praktike.
Fokusi i kursit të trajnimit specifik për industrinë, duhet të jenë faktorët e veçantë të riskut në vendin e punës, kërkesat për sigurinë dhe shëndetin në punë, dhe masat parandaluese në industrinë me risk të lartë.
Në fund të kursit, pjesëmarrësi duhet të kalojë provimin e organizuar nga Qendra e Trajnimit për sigurinë dhe shëndetin në punë e licencuar nga Ministria për Punë, Familje dhe Vlera të Luftës Çlirimtare.
Kandidati duhet të marrë një certifikatë me shkrim për vijueshmërinë e trajnimit, kalimin e provimit, dhe marrjen e kualifikimit të specialistit i avancuar për sigurinë dhe shëndetin në punë të fushës specifike, të lëshuar nga Qendra e Trajnimit.
Programi i trajnimit për kualifikimin Specialit i avancuar për SSHP:
Shembull Programi trajnues për Ekspert të Avancuar të S&SH SQ
Kushtet për kandidatët (personat juridik);
Procedura e aplikimit për licencim
Dokumentet që duhet të bashkangjiten në formularin e aplikimit janë si më poshtë:
Kushtet specifike për shërbimet e licensuara të SSHP
Shërbimet për sigurinë dhe shëndetin në punë duhet ta informojnë Sekretariatin për çdo ndryshim që mund të ndryshojë kushtet në të cilat lëshohen licencat veçanërisht për ndryshimin e shkathtësive profesionale dhe pajisjeve të punës, të dhënave të kontaktit, personave përgjegjës etj.
Shërbimet për sigurinë dhe shëndetin në punë janë të detyruar që deri me datë 1 të muajit shkurt të vitit vijues të dorëzojnë informacionin për kompanitë që punojnë në industritë me risk të lartë, në të cilat shërbimet për SSHP kanë dhënë vlerësimin e riskut, duke përfshirë numrin e vlerësimeve të dhëna për çdo kompani.
Tërheqja e licencës së shërbimit SSHP
Vendimi për tërheqjen e Licencës së Shërbimit merret nga Ministria për Punë, Familje dhe Vlera të Luftës Çlirimtare, bazuar në vendimin e Inspektoratit të Punës, në rastet e mëposhtme:
Informatat për pagesë
Tarifa administrative për Licencën e Shërbimit është 200 euro.
Linku: Kompanitë e licensuara për Sigurine dhe Shëndetin në Punë
Informatat kontaktuese:
Sekretariati; Departamenti për Politikat e Punës dhe Punësimit,
Sheshi “Edit Durham” Prishtinë
Orët për konsultim: 09:00 deri 11:00 – 13:30 deri 15:00
Info.sshp@rks-gov.net
Kërkesat për kandidatët
Kushtet që duhet të përmbushen nga aplikanti për Licenca të Trajnimit për sigurinë dhe shëndetin, janë si më poshtë:
Qendra e Trajnimit angazhon vetëm trajnerë të certifikuar për sigurinë dhe shëndetin në punë. Qendra e Trajnimit mund të ofrojë të gjitha ose disa programe trajnimi.
Qendrat e licencuara të trajnimit për SSHP
Lista e Qendrave te Trajnimit per Sigurine dhe Shendetin ne Pune
Procedura e aplikimit për Licencën e Trajnimit
Subjekti juridik do të aplikojë në Sekretariat duke dorëzuar informacionin e mëposhtëm:
Dokumentet që duhet të bashkëngjiten në formularin e aplikimit janë si më poshtë:
Kerkese per Licencimin e sherbimeve dhe qendrave te trajnimit per SSHP
Sekretariati mund ta ftojë personin përgjegjës juridik që të sigurojë informacione shtesë.
Dorëzimi i të dhënave të pavërteta nga paraqitësi mund të jetë arsye për diskualifikim nga procesi i licencimit të shërbimit, ose për tërheqjen e Licencës së lëshuar të Shërbimit, nëse kjo zbulohet më vonë.
Tarifa administrative për Licencën e Trajnimit është 200 euro.
Kërkesat specifike në lidhje me mbikëqyrjen e Licencës së Trajnimit
Qendrat e trajnimit duhet ta informojnë Sekretariatin për çdo ndryshim që mund të ndryshojë kushtet në të cilat lëshohen licencat, veçanërisht për ndryshimin e shkathtësive profesionale, të dhënave të kontaktit, personave përgjegjës etj.
Ministria dhe Inspektorati i Punës kanë të drejtë të jenë të pranishëm pa paralajmërim në Qendrën e Trajnimit për çdo nivel kualifikimi për të ushtruar mbikëqyrje dhe inspektuar nëse trajnimi i ofruar është në përputhje me këtë Rregullore.
Tërheqja e Licencës së Trajnimit
Vendimi për tërheqjen e Licencës së Trajnimit merret nga Ministria nëse:
Vendimi për tërheqjen e Licencës së Trajnimit merret në bazë të shqyrtimit të hollësishëm të arsyeve për tërheqjen
Informatat kontaktuese:
Sekretariati; Departamenti për Politikat e Punës dhe Punësimit,
Sheshi “Edit Durham” Prishtinë
Orët për konsultim: 09:00 deri 11:00 – 13:30 deri 15:00
Kërkesat për kandidatët
Kandidati që duhet të certifikohet si trajner për sigurinë dhe shëndetin në punë, duhet të plotësojë kushtet dhe kriteret e mëposhtme:
Procedura e aplikimit për certifikim
Kandidati duhet të dorëzojë në Sekretariat aplikimin që përmban informacionin e mëposhtëm:
Aplikimit duhet t’i bashkëngjiten dokumentet e mëposhtme:
Dorëzimi i të dhënave të pavërteta nga aplikanti mund të jetë arsye për diskualifikim nga procesi i certifikimit, ose për tërheqjen e Certifikatës së lëshuar të Trajnerit, nëse kjo zbulohet më vonë.
Tarifa administrative për certifikim
Tarifa administrative për certifikim është 50 euro.
Tërheqja e Certifikatës së Trajnerit
Vendimi për tërheqjen e certifikatës së trajnerit merret nga Komisioni për Sigurinë dhe Shëndetin në Punë në bazë të propozimit të Inspektoratit të Punës në rastet e mëposhtme:
Komisioni për Sigurinë dhe Shëndetin në Punë mund ta tërheqë Certifikatën e Trajnerit pasi të verifikojë se:
Vendimi për tërheqjen e Certifikatës së Trajnerit merret në bazë të shqyrtimit të hollësishëm të arsyeve për tërheqjen.
Nëse tërhiqet Certifikata e Trajnerit, personi mund të aplikojë për një Certifikatë të re të Trajnerit, jo më parë se njëzet e katër (24) muaj nga data e tërheqjes së Certifikatës së Trajnerit.
Lista e trajnereve per Sigurine dhe Shendetin ne Pune
Informatat kontaktuese:
Sekretariati;
Departamenti i Punës dhe Punësimit, Sheshi “ Edit Durham” Prishtinë
Orët për konsultim:
09:00 deri 11:00 – 13:30 deri 15:00
Info.sshp@rks-gov.net
Kandidati që do të trajnohet si specialist themelor për sigurinë dhe shëndetin në punë, duhet të ketë së paku arsim të mesëm ose profesional.
Kursi përgatitor duhet të ofrohet me kohëzgjatje prej 60 orësh, nga të cilat 40 orë të pjesës teorike dhe 20 orë të pjesës praktike.
Në fund të kursit, pjesëmarrësi duhet të kalojë provimin e organizuar nga Qendra e Trajnimit për sigurinë dhe shëndetin në punë, e licencuar nga Ministria e Financave, Punës dhe Transfereve.
Kandidati duhet të marrë një certifikatë me shkrim për vijueshmërinë e trajnimit, kalimin e provimit, dhe marrjen e kualifikimit të specialistit themelor për sigurinë dhe shëndetin në punë, të lëshuar nga Qendra e Trajnimit e licencuar nga Ministria e Financave, Punës dhe Transfereve.
Programi i trajnimit për kualifikimin Specialit Themelor për SSHP:
Kandidati që do të trajnohet si specialist i avancuar për sigurinë dhe shëndetin në punë, duhet të ketë së paku arsim të mesëm ose profesional dhe duhet të ketë kualifikimin si specialist themelor për sigurinë dhe shëndetin në punë.
Në varësi të veprimtarisë ekonomike të kompanisë që përfaqëson kandidati, ai/ajo duhet të marrë kualifikimin e specialistit të avancuar të sigurisë dhe shëndetit në punë në një industri të veçantë me risk të lartë.
Kursi përgatitor duhet të ofrohet me kohëzgjatje prej 20 orësh, nga të cilat 10 orë të pjesës teorike dhe 10 orë të pjesës praktike.
Fokusi i kursit të trajnimit specifik për industrinë, duhet të jenë faktorët e veçantë të riskut në vendin e punës, kërkesat për sigurinë dhe shëndetin në punë, dhe masat parandaluese në industrinë me risk të lartë.
Në fund të kursit, pjesëmarrësi duhet të kalojë provimin e organizuar nga Qendra e Trajnimit për sigurinë dhe shëndetin në punë e licencuar nga Ministria e Financave, Punës dhe Transfereve.
Kandidati duhet të marrë një certifikatë me shkrim për vijueshmërinë e trajnimit, kalimin e provimit, dhe marrjen e kualifikimit të specialistit i avancuar për sigurinë dhe shëndetin në punë të fushës specifike, të lëshuar nga Qendra e Trajnimit.
Programi i trajnimit për kualifikimin Specialit i avancuar për SSHP:
Shembull Programi trajnues për Ekspert të Avancuar të S&SH SQ
Kushtet për kandidatët (personat juridik);
Procedura e aplikimit për licencim
Dokumentet që duhet të bashkangjiten në formularin e aplikimit janë si më poshtë:
Kushtet specifike për shërbimet e licensuara të SSHP
Shërbimet për sigurinë dhe shëndetin në punë duhet ta informojnë Sekretariatin për çdo ndryshim që mund të ndryshojë kushtet në të cilat lëshohen licencat veçanërisht për ndryshimin e shkathtësive profesionale dhe pajisjeve të punës, të dhënave të kontaktit, personave përgjegjës etj.
Shërbimet për sigurinë dhe shëndetin në punë janë t
ë detyruar që deri me datë 1 të muajit shkurt të vitit vijues të dorëzojnë informacionin për kompanitë që punojnë në industritë me risk të lartë, në të cilat shërbimet për SSHP kanë dhënë vlerësimin e riskut, duke përfshirë numrin e vlerësimeve të dhëna për çdo kompani.
Tërheqja e licencës së shërbimit SSHP
Vendimi për tërheqjen e Licencës së Shërbimit merret nga Ministria e Financave, Punës dhe Transfereve, bazuar në vendimin e Inspektoratit të Punës, në rastet e mëposhtme:
Informatat për pagesë
Tarifa administrative për Licencën e Shërbimit është 200 euro.
Linku: Kompanitë e licensuara për Sigurine dhe Shëndetin në Punë
Informatat kontaktuese:
Sekretariati; Departamenti i Punës dhe Punësimit,
Sheshi “ Edit Durham” Prishtinë
Orët për konsultim: 09:00 deri 11:00 – 13:30 deri 15:00
Info.sshp@rks-gov.net
Kërkesat për kandidatët
Kushtet që duhet të përmbushen nga aplikanti për Licenca të Trajnimit për sigurinë dhe shëndetin, janë si më poshtë:
Qendra e Trajnimit angazhon vetëm trajnerë të certifikuar për sigurinë dhe shëndetin në punë. Qendra e Trajnimit mund të ofrojë të gjitha ose disa programe trajnimi.
Qendrat e licencuara të trajnimit për SSHP
Lista e Qendrave te Trajnimit per Sigurine dhe Shendetin ne Pune
Procedura e aplikimit për Licencën e Trajnimit
Subjekti juridik do të aplikojë në Sekretariat duke dorëzuar informacionin e mëposhtëm:
Dokumentet që duhet të bashkëngjiten në formularin e aplikimit janë si më poshtë:
Sekretariati mund ta ftojë personin përgjegjës juridik që të sigurojë informacione shtesë.
Dorëzimi i të dhënave të pavërteta nga paraqitësi mund të jetë arsye për diskualifikim nga procesi i licencimit të shërbimit, ose për tërheqjen e Licencës së lëshuar të Shërbimit, nëse kjo zbulohet më vonë.
Tarifa administrative për Licencën e Trajnimit është 200 euro.
Kërkesat specifike në lidhje me mbikëqyrjen e Licencës së Trajnimit
Qendrat e trajnimit duhet ta informojnë Sekretariatin për çdo ndryshim që mund të ndryshojë kushtet në të cilat lëshohen licencat, veçanërisht për ndryshimin e shkathtësive profesionale, të dhënave të kontaktit, personave përgjegjës etj.
Ministria dhe Inspektorati i Punës kanë të drejtë të jenë të pranishëm pa paralajmërim në Qendrën e Trajnimit për çdo nivel kualifikimi për të ushtruar mbikëqyrje dhe inspektuar nëse trajnimi i ofruar është në përputhje me këtë Rregullore.
Tërheqja e Licencës së Trajnimit
Vendimi për tërheqjen e Licencës së Trajnimit merret nga Ministria nëse:
Vendimi për tërheqjen e Licencës së Trajnimit merret në bazë të shqyrtimit të hollësishëm të arsyeve për tërheqjen
Informatat kontaktuese:
Sekretariati;
Departamenti i Punes dhe Punesimit, Sheshi “ Edit Durham” Prishtine
Orët për konsultim:
09:00 deri 11:00 – 13:30 deri 15:00
Info.sshp@rks-gov.net
LISTA E DOKUMENTACIONIT PËR APLIKIM PËR KATEGORINË B, C, D, DHE E
1.1. Kopjen e çertifikatës së regjistrimit të biznesit në MTI, dhe numrit fiskal, e cila vërteton “Aktivitetin e agjencive të punësimit”dhe/ose “Aktivitetin e agjencive të punësimit të përkohshëm”, nëse aplikon si biznes;
duhet të sjellë autorizimin e noterizuar.
1.1. Kopjen e çertifikatës së regjistrimit të biznesit në MTI dhe numrit fiskal, e cila vërteton “Aktivitetin e agjencive të punësimit” dhe ose “Aktivitetin e agjencive të punësimit të përkohshëm”;
1.2. Kopjen e kontratës së punës lidhur në mes të biznesit / OJQ-së dhe punonjësit / ve profesional;
1.3. Kopjen e diplomave të punonjësve profesional ( Punonjësit profesionale – nënkupton personat fizik të cilët punojnë në ndërmjetësimin e punësimit të kualifikuar së paku me studimet e arsimit të larta në fushën e drejtësisë, ekonomisë, menaxhim të biznesit, psikologjisë, sociologjisë dhe të menaxhimit të burimeve njerëzore si dhe të kenë të përfunduar kursin për “Menaxhimi i Burimeve Njerëzore” nëse nuk kanë pasur ndonjë lëndë mbi këtë temë gjatë studimeve);
1.4. Adresën e zyrës së biznesit / OJQ-së;
1.6. Vërtetimin nga gjykata ekonomike se biznesi / OJQ-ja nuk është nën hetime;
1.7. Vërtetim nga gjykata se themeluesi – të / pronari – të dhe punëtori – të profesional, nuk është / janë dënuar me akt gjykim të formës së prerë për vepren penale të mashtrimit ose kontrabandimit me qenie njerëzore;
1.8. Vërtetim nga ATK se personi juridik nuk ka obligime tatimore;
1.9. Në rastet ku pronari i personit juridik është shtetas i huaj, personi i autorizuar i tij/saj, duhet të sjellë autorizimin e noterizuar.
1.10. Në rast se pronari i personit juridik, është shtetas i huaj dhe ka qëllim të qëndrojë në Kosovë, ai/ajo duhet t’i nënshtrohet rregullave ligjore sipas legjislacionit për të huajit, që është në fuqi-Leja e Punes.
është e licencuar në Kosovës ose nga një kompani e sigurimeve e cila është e licencuar nga Banka Qendrore e Kosovës. Garancioni bankar dorëzohet, vetëm pas konfirmimit nga Komisioni për Licenca i MPMS-së, në bazë të të cilit njoftohet zyrtarisht aplikuesi se i ka plotësuar të gjitha kushtet dhe kriteret e lartëpërmendura.
1.13. Garancioni bankar, prej momentin të dorëzimit duhet të ketë mbulueshmëri në afat prej 13 muajsh.
Formulari i aplikimit për ofruesit jo publik të shërbimeve të punësimit
Ligji Nr.03/L-212 i Punës i miratuar në vitin 2010, në raport me të drejtat dhe detyrimet nga marrëdhënia e punës, është ligj bazik dhe sistemor i cili rregullon raportet juridike mes të punësuarit dhe punëdhënësit. Dispozitat e këtij ligji zbatohen për të punësuarit dhe punëdhënësit e sektorit privat dhe publik në Republikën e Kosovës. Dispozitat e këtij ligji zbatohen edhe për të punësuarit dhe punëdhënësit, punësimi i të cilëve rregullohet me ligj të veçantë, nëse ligji i veçantë nuk parashikon zgjidhje për çështje të caktuara nga marrëdhënia e punës. Të drejtat nga marrëdhënia e punës, sipas legjislacionit aktual në fuqi, për disa kategori të të punësuarish të sektorit publik, rregullohen me ligje të veçanta.
Ligji mbulon aspektet e përgjithshme të marrëdhënies së punës ndërsa burimet juridike janë kryesisht konventat e ILO-së dhe Acquis- së BE-së. Çështjet kryesore që mbulohen nga marrëdhënia e punës janë: fushëveprimi, themelimi i marrëdhënies së punës, ndalimi i diskriminimit në punë dhe punësim, sistemi i të punësuarve, orari i punës, pushimet, mbrojtja dhe siguria në punë, duke përfshirë mbrojtjen e të rinjve në punë, femrave dhe personave me aftësi të kufizuara, pushimi i lehonisë, pagat, ndërprerja e marrëdhënies së punës, procedurat për realizimin e të drejtave nga marrëdhënia e punës, dialogimi social
dhe dispozitat tjera përkatëse.
Për më shumë informata, rreth aspekteve tjera të fushës punës, ju lutemi ndjekni linkun përkatëse.
Dialogu social është proces demokratik i informimit, konsultimeve dhe negocimeve në mes të përfaqësuesve të punëdhënësve, punonjësve dhe përfaqësuesve të Qeverisë. Dialogu social funksionon në nivelin dypalësh dhe trepalësh.
Në nivelin dypalësh negociatat zhvillohen në mes të përfaqësuesve të punëdhënësve dhe punëmarrësve. Në këtë nivel këto dy palë negociojnë dhe mund të nënshkruajnë Marrëveshje Kolektive. Në nivelin trepalësh negociatat zhvillohen në mes të përfaqësuesve të punëdhënësve, punëmarrësve dhe Qeverisë. Në këtë nivel këto tri palë negociojnë dhe mund të nënshkruajnë Marrëveshjen e përgjithshme Kolektive.
Organizatat e punëtorëve (Shoqata, Federata dhe Konfederata Sindikale) për zyrtarizimin e fushëveprimit të tyre, duhet të aplikojnë për regjistrim në organin përgjegjës të Ministrisë përkatëse për Punë.
Shoqata Sindikale, si njësi themelore organizative, mund të regjistrohet në Ministri, nëse ka së paku dhjetë (10) anëtarë sindikal.
Federata Sindikale, mund të regjistrohet në Ministri, nëse në kuadër të saj ka së paku dy (2) shoqata sindikale të veprimtarive të njëjta ose të ngjashme anëtarësia e të cilave është së paku 10% e të punësuarve në nivel të sektorit përkatës.
Konfederata Sindikale, mund të regjistrohet në Ministri, nëse në kuadër të saj veprojnë së paku dy (2) Federata Sindikale të veprimtarive të ndryshme, anëtarësia e të cilave është së paku 10% e të punësuarve në nivel të vendit.
Të gjitha dokumentet e plotësuara duhet të dërgohen në e-mail adresën zyrtare dhe ne kopje fizike:
e-mail: regjistro.sindikaten@rks-gov.net
Nr. Kontaktues: 03820026135
Lista e organizatave sindikale te regjistruara
LISTA E SINDIKATAVE TË REGJISTRUARA (linkun tek ueb-faqja e sindikatës (nëse ekziston) dhe kontakti i sindikatës.
Të punësuarit kanë të drejtë sipas vullnetit të tyre të themelojnë organizata sindikale dhe të anëtarësohen dhe bashkohen në to, sipas ligjit, Statutit Sindikal, standardeve ndërkombëtare sindikale dhe Konventave Ndërkombëtare të ONP-së.
Të punësuarit kanë të drejtë sipas vullnetit të tyre të formojnë organizata sindikale (shoqata) dhe të bashkohen në federata dhe konfederata sipas kushteve dhe parimeve të përcaktuara në aktet e organizatës sindikale.
Me qëllim të realizimit të interesave të njëjta si dhe fuqizimit të sindikatës për avancimin dhe zhvillimin e dialogut social me partnerët social, sindikatat mund të organizohen në vijën vertikale në Shoqata, Federata dhe Konfederata Sindikale.
Çka janë shoqatat sindikale?
Shoqata sindikale është organizata themelore sindikale e të punësuarëve të anëtarësuar vullnetarisht, e cila ka për qëllim mbrojtjen e interesave të punëtorëve të një subjekti juridik;
Çka jane fedaratat sindikale?
Federata sindikale është organizata sindikale e përbërë prej shoqatave sindikale të anëtarësuara vullnetarisht, e cila ka për qëllim mbrojtjen e interesave të grupacionit të caktuar të punëtorëve.
Çka janë konfederatat sindikale?
Konfederata sindikale është organizata sindikale e bashkimit vullnetar të federatave sindikale me qëllim realizimin dhe mbrojtjen e interesave të anëtarëve sindikal.
Marrëveshjet kolektive regjistrohen në përputhje me Udhëzimin Administrativ (MPMS) Nr.12/2011 për regjistrimin e marrëveshjeve kolektive, i plotësuar dhe ndryshuar me Udhëzimin Administrativ (MPMS) Nr.05/2020.
Për regjsitrimin e marreveshjeve kolektive, palët i drejtohen Departamenti përkatës të Punës në Ministrinë për Punë, Familje dhe Vlera të Luftës Çlirimtare si “Organ përgjegjës për regjistrimin e marrëveshjeve kolektive”.
Organi përgjegjës me pranimin e dokumentacionit të plotë, fillon shqyrtimin e kërkesës për regjistrim, në afat prej 45 ditësh nga dita e pranimit.
Adresa” “Edit Durham” nr.46, Prishtinë, Nr. Telefonit: 038-213/989; centrix: +383 200-26-135
E drejta për greva është e rregulluar në përputhje me Ligjin Nr. O3/L-200 për grevat, i ndryshuar dhe plotësuar me Ligjin Nr.04/L-119. NR. 03/L-200 PËR GREVA (rks-gov.net) E drejta për organizimin dhe deklarimin e grevave, është një parim fundamental i të drejtave të punëtorëve. Greva është ndërprerje e organizuar e punës nga ana e të punësuarve me qëllim të realizimit të të drejtave dhe interesave ekonomike, sociale dhe profesionale nga marrëdhënia e punës. Organizatat sindikale, “një e treta (1/3) e të punësuarve të një organizate të caktuar punuese, ku nuk ka organizim sindikal, kanë të drejt të organizojnë greva, për ti mbrojtur interesat e tyre ekonomike, sociale dhe profesionale. Pjesëmarrja në grevë është vullnetare. I punësuari nuk mund të detyrohet të marrë pjesë në grevë kundër vullnetit të tij. – Këshilli i grevistëve ka për obligim të paralajmërojë grevën tek punëdhënësi dhe sindikata.
Këshilli i grevistëve ka për obligim që të paralajmërojë grevën jo më vonë se shtatë (7) ditë nga dita e caktuar për fillimin e grevës, duke ua dorëzuar vendimin për ngritjen në grevë organit të qeverisjes dhe organit punëdrejtues të organizatës, përkatësisht punëdhënësit.
Këshilli Grevist, është i detyruar që Ministrisë përkatëse, t’i dorëzojë vendimin për organizimin dhe mbajtjen e grevës.
Ligji i Punës Nr. 03/L-212 definon orarin e punës si periudhën kohore, gjatë së cilës i punësuari kryen punë ose shërbime në të mirë të punëdhënësit.
Sipas ligjit, ekzistojnë limite sa një punëtor mund të punojë gjatë javës.
Nëse punohet më gjatë se orari i punës (puna jashtë orarit) atëherë sipas ligjit lejohet më së shumti deri në tetë (8) orë në javë. Kjo nuk vlen për të punësuarin më të ri se tetëmbëdhjetë (18) vjeç si dhe për të punësuarën gjatë kohës së shtatzënisë, dhe prindin vetushqyes me fëmijë më të ri se tri (3) vjeç, ose me fëmijë të hendikepuar; punëdhënësi nuk mund të bëjë zgjatjen e orarit të punës.
Shih më poshtë shabllone të orarit të punës:
– Shabllon i orarit të punës(word)
– Udhëzime për plotësimin e shabllonit të orarit të punës(word)
Klikimi në këtë pjesë do të detajoj të drejtat e punëtorëve lidhur me pushimin ditor, javor dhe vjetor. Do të qartësohen dispozitat specifike të ligjit lidhur me pushimin në fjalë. Kjo do të reflektoj edhe qartësime bazuar në problemet që hasen më së shumti në praktikë, siç është mos-shfrytëzimi adekuat i pushimit ditor. Keqkuptime lidhur me pushimin vjetor veçanërisht me pjesën e 4 javëve pushim vjetor të cilat janë të garantuara me ligj, nga të cilat 2 javë duhet të shfrytëzohen në mënyrë të pandërprerë, të tjerat mund të përdoren edhe në forma më të fragmentuara. Do të detajohet që pushimi vjetor nuk e mbulon pushimin javor. Përveç këtyre të dhënave zyrtarët e divizionit do ta pasurojnë faqen edhe me informacione të tjera relevante të kësaj natyre. Do të vendoset edhe një link që drejton tek shabllonet lidhur me organizimin e pushimit ditor, javor dhe vjetor.
Ekzistojnë rregulla të caktuara për pushimet ditore, javore dhe periudhat e tjera të pushimit. Qëllimi është të sigurohet kohë e mjaftueshme e pushimit për të punësuarit.
Të punësuarit kanë të drejtën e pushimit:
Ditor:
Gjatë ditës së punës, me orar të plotë të pandërprerë të punës, në kohëzgjatje më së paku prej tridhjetë (30) minutash, i cili nuk mund të caktohet në fillim apo në mbarim të kohës së punës.
I punësuari ka të drejtë në pushim ditor midis dy (2) ditëve të njëpasnjëshme të punës në kohëzgjatje prej së paku dymbëdhjetë (12) orë pa ndërprerë.
Për punë më gjatë se katër (4) orë, dhe më pak se gjashtë (6) orë në ditë, ka të drejtë për pushim gjatë punës në kohëzgjatje prej pesëmbëdhjetë (15) minutash.
Javor:
I punësuari ka të drejtë në pushim javor në kohëzgjatje prej së paku njëzetekatër (24) orë pandërprerë.
Nëse të punësuarit i duhet të punojë në ditën e pushimit javor, atij duhet t’i sigurohet një ditë pushimi gjatë javës së ardhshme.
Pushimi vjetor:
– I punësuari gjatë çdo viti kalendarik ka të drejtë për pushim vjetor të paguar në një kohëzgjatje prej së paku katër (4) javë, pavarësisht a punon me orar të plotë apo të shkurtuar.
– Orarin e shfrytëzimit të pushimit vjetor e përcakton punëdhënësi në marrëveshje me punëtorin, në pajtim me ligjin, Aktin e Brendshëm të Punëdhënësit dhe Kontratën e Punës.
*Është e rëndësishme të ceket se koha e pushimit e përcaktuar më lartë konsiderohet si kohë e kaluar në punë.
Gjithashtu, është e rëndësishme të theksohet se në raste të caktuar i punësuari mund të mungoj nga puna me pagesë:
– pesë (5) ditë në rast të martesës së tij;
– pesë (5) ditë në rast të vdekjes së anëtarit të ngushtë të familjes;
– tri (3) ditë për lindje të fëmiut;
– në rastet e tjera të përcaktuara me Kontratën Kolektive, Aktin e Brendshëm dhe Kontratën e Punës;
– një (1) ditë pune për çdo rast të dhënies vullnetare të gjakut.
Sa i përket pushimit të lehonisë, femra e punësuar gëzon të drejtën prej dymbëdhjetë (12) muajve të pushimit të lehonisë shfrytëzimi i të cilit mund të fillojë deri në dyzetepesë (45) ditë para datës kur pritet të lind.
Shih më poshtë shabllone të pushimit vjetor:
– Udhëzues për plotësimin e shabllonit të pushimit vjetor(word)
– Tabela e pushimit vjetor(exel)
Çdo i punësuar ka të drejtë të kompensohet për punën e bërë. Paga paguhet në afatet e përcaktuara me Kontratë Kolektive, Aktin e Brendshëm të Punëdhënësit ose Kontratën e Punës, më së paku një (1) herë në muaj.
Për punën më të gjatë se orari i plotë i punës dhe/ose për punën gjatë ditëve të festave dhe për punën e natës, i punësuari ka të drejtë në pagë shtesë (llogaritet si përqindje e pagës bazë):
*I punësuari mund të kërkojë që në vend të pagës shtesë, kompensimi t’i bëhet me ditë pushimi; kjo formë duhet të parashihet në Kontratën e Punës ose në Aktin e brendshëm të kompanisë.
Paga minimale përcaktohet në fund të çdo viti kalendarik nga Qeveria e Kosovës sipas propozimit të Këshillit Ekonomiko-Social.
Tutje, i punësuari ka të drejtë edhe për kompensim në raste të caktuara:
Kontrata e punës është dokumenti i parë që nënshkruhet nga punëdhënësi dhe i punësuari dhe me të njejtën sigurohet edhe mbrojtja ligjore për të dyja palët. Me nënshkrimin e kontratës krijohet edhe marrëdhënia e punës. Qëllimi i kontratës së punës është që të sigurohet që si punëdhënësi ashtu edhe i punësuari të kenë të qartë se çfarë pritet nga të dyja palët gjatë periudhës së marrëdhënies së punës.
Kjo tutje reflektohet edhe me vet definicionin e Kontratës së Punës në Ligjin e Punës “akti individual e cila lidhet ndërmjet punëdhënësit dhe të punësuarit, me të cilën rregullohen të drejtat, detyrat dhe përgjegjësitë që rrjedhin nga marrëdhënia e punës”.
Sapo të nënshkruhet kontrata e punës, i punësuari ka të drejtë të regjistrohet në:
Disa çështje që duhet të merren parasysh gjatë lidhjes së kontratës së punës:
Është e rëndësishme të kemi parasysh që kontrata nënshkruhet nga të dyja palët dhe nuk mund të ndryshohet dhe/apo plotësohet pa pëlqim nga të dyja palët.
Sa i përket kohëzgjatjes së kontratës, kontrata mund të lidhet për:
Elementet kryesore që duhet të përmbajë kontrata e punës janë:
Formalizimi i marrëdhënies së punës
Për të vërtetuar nëse jeni të deklaruar si i punësuar tek punëdhënësi aktual ju lutem ndjekni linkun e bashkangjitur: https://apps.atk-ks.org/regemployer
Shih më poshtë shabllone të kontratës të punës:
– Kontrata e punës për periudhë të caktuar(word)
– Kontratë pune për kohë të pacaktuar(word)
– Kontratë punë për punë dhe detyra specifike(word)
Në pjesë e mëposhtme janë bashkangjitur një shabllon dhe një udhëzues për plotësimin e shabllonit në fjalë të cilat mund t’ju ndihmojnë juve kur hapni një vend të ri të punës:
Shabllone të kontratës së punës:
Shabllone të orarit të punës:
Shabllone të pushimit vjetor:
Shabllone të letrave paralajmëruese në rast të problemeve në vendin e punës:
Shabllon i një letre të dorëheqjes nga marrëdhënia e punës:
Në pjesë e mëposhtme janë bashkangjitur shabllone të letrave për shkëputjen e marrëdhënies së punës:
Dokumentet për aplikim:
1. Kërkesë për njohjen e statusit të ndërmarrjes sociale
2. Model i Planit të Biznesit të Ndërmarrjes Sociale
3. Akti i themelimit (vetëm për OJQ-të)
Dokumentet për Raportim
1.Modeli i formës për raportim vjetor
Shtojca 4 -Modeli i statutit – Shoqata (Nderrmarrje sociale)
Shtojca 5 – Modeli i statutut -Fondacion (Nderrmarrje sociale) (2)
Shtojca 6 – Modeli i statutit -Institut(Ndërmarrje Sociale)
Ligji për Ndërmarrjet Sociale[1] në Nenin 3 (1.1) i përkufizon ndërmarrjet sociale si në vijim:
”Ndërmarrje sociale’’– është personi juridik pavarësisht mënyrës së themelimit të tij, që në aktin e vet themelues i përmban objektivat sociale, kryen aktivitete ekonomike, bënë prodhimin e mallrave dhe ofron shërbime në interes të përgjithshëm të shoqërisë dhe i integron në punë personat nga grupet e cenueshme;
Në kornizën ligjore bazë për ndërmarrjet sociale në Kosovë bëjnë Pjesë Legjislacioni për Themelimin dhe funksionimin e Organizatave Jo Qeveritare, për rastet kur ndërmarrjet sociale themelohen si OJQ, kurse, legjislacioni për shoqëritë tregtare për rastet e themelimit të tyre si shoqëri tregtare. Ndërsa, Ligji për Ndërmarrjet Sociale krijon bazën për njohjen e statusit të ndërmarrjeve sociale dhe rregullimin e tyre si të tilla në sistemin juridik të Kosovës.
Pavarësisht formës së organizimit të ndërmarrjeve sociale ato kanë të drejtë të merren me aktivitetet e Kategorisë A dhe B të parapara me Ligjin për Ndërmarrjet Sociale. Sa i përkt kategorizimit të ndërmarrjeve sociale në Katgorinë A dhe B ligji për ndërmarrje sociale ka përcaktuar që:
MËNYRA E REGJISTRIMIT TË NDËRMARRJEVE SOCIALE
Në mënyrë që aplikimi për statusin e ndërmarrjes sociale të jetë i suksesshëm, gjatë fazës së parë të aplikimit për regjistrim duhet të inkorporohen në dokumentet themeluese dhe statut gjithë kërkesat e ligjit për Ndërmarrjet Sociale.
Aplikimi për njohje të statusit për ndërmarrje sociale
Të gjitha OJQ-të dhe bizneset që aplikojnë për marrjen e statusit të Ndërmarrjes Sociale, duhet të dërgojnë kërkesën e tyre së bashku me dokumentet e kërkuara (shih kornizat e bashkëngjitura më lartë të cilat duhet të plotësohen) në formë fizike tek Sekretariati i Komisionit për Vlerësimin e Statusit të Ndërmarrjeve Sociale (KVSNS).
Adresa: Sheshi ‘Zahir Pajaziti’, ish MPFVLÇ, kati i II-të (Kino Armata)
Valbona Sopi: 038 200 26 123
1. Çka është Ndërmarrja Sociale sipas legjislacionit kosovar?
Sipas ligjit, ndërmarrja sociale është personi juridik që pavarësisht mënyrës së themelimit të tij, në aktin e vet themelues i përmban objektivat sociale, kryen aktivitete ekonomike, bënë prodhimin e mallrave, ofron shërbime në interes të përgjithshëm të shoqërisë dhe i integron në punë personat nga grupet e cënueshme. Pra, ndërmarrja sociale ndonëse mund të komercializojë aktivitetet e saj, qëllimi kryesor mbrapa operimit të saj është avancimi i misionit shoqëror dhe jo maksimizimi i fitimit.
2. Cili është dallimi në mes OJQ, biznesit dhe Ndërmarrjes Sociale?
Ndërmarrja sociale ka karakteristika të organizatës jo-qeveritare (OJQ) sepse punon drejt një misioni shoqëror dhe gjithashtu ka karakteristika të biznesit sepse mund të komercializojë aktivitetet e saj. Në mungesë të një rregullimi ligjor dhe praktik të funksionimit të ndërmarrjeve sociale, ato kanë funksionuar si biznese dhe OJQ në të kaluarën. Me fillimin e regjistrimit të ndërmarrjeve sociale në nëntor 2023, ndërmarrjet sociale marrin statutin e një entiteti të veçantë dhe përfitojnë nga të operuarit si të tilla.
3. Cilat janë kategoritë e Ndërmarrjes Sociale dhe specifikat e tyre?
Ndërmarrjet sociale ndahen në dy kategori: ndërmarrje sociale të kategorisë A që ofrojnë shërbime për grupet e cënueshme dhe ndërmarrje sociale të kategorisë B që punësojnë më shumë se 30% të stafit nga grupet e cënueshme dhe angazhohen në ofrimin e shërbimeve të dobishme për shoqërinë, apo në rritjen, përpunimin, prodhimin, procesimin e produkteve për shitje, dhe zhvillojnë aktivitete në ndonjërën apo në disa nga fushat e përcaktuara. Për më shumë informata rreth këtyre kategorive shikoni tabelën në vijim:
| # | Aktivitetet e kategorisë A | # | Aktivitetet e kategorisë B |
| 1 | Asistencë sociale dhe mbështetje për strehim | 1 | Kultivimin, rritjen e erëzave, bimëve aromatike dhe mjekësore |
| 2 | Ndihma familjare dhe kujdes familjar | 2 | Konservimin e frutave dhe perimeve nga ekonomitë familjare që i prodhojnë apo kultivojnë këto produkte në zonat rurale apo urbane |
| 3 | Shërbime shëndetësore dhe kujdesi infermierisë në shtëpi | 3 | Prodhimin dhe përgatitjen e produkteve të prodhuara me dorë si puna e thurjes nga tekstilet, rroba të punës dhe veshmbathje tjera të thurura me grep |
| 4 | Ofrimi i shërbimeve ditore dhe kujdesi në shtëpi për personat me aftësi të kufizuara mendore, shqisore dhe fizike | 4 | Prodhimin dhe përgatitjen e produkteve për dekorim të bëra me dorë dhe me makinë |
| 5 | Përkrahje dhe rehabilitim të personave me aftësi të kufizuara | 5 | Përgatitjen apo prodhimin, mbështjelljen dhe paketimin e mjaltit, frutave, produkteve të perimeve apo produkteve tjera me origjinë bimore apo shtazore |
| 6 | Shërbime të kujdesit të përditshëm dhe kujdesit rezidencial për fëmijët me aftësi të kufizuara | 6 | Prodhimin, mirëmbajtjen e biçikletave, karrigeve, dhe pajisjeve tjera ndihmëse për personat me aftësi të kufizuar |
| 7 | Shërbime të kujdesit ditor në shtëpi dhe shërbime rezidenciale për personat e moshuar | 7 | Mbledhjen, përpunimin, shkatërrimin e mbeturinave të parrezikshme dhe seleksionimin e tyre për qëllim të riciklimit |
| 8 | Shërbimet që ofrohen për ri- integrimin e personave të dhunuar gjatë luftës | 8 | Mirëmbajtjen dhe kujdesin për hapësirat publike, monumentet e trashëgimisë kulturore dhe memorialët |
| 9 | Shërbimet që ofrohen për ri- integrimin e viktimave të trafikimit, abuzimit dhe dhunës në familje dhe ri-integrimin e të rinjve delikuent | 9 | Mirëmbajtjen dhe kujdesin për pyjet, drunjtë përgjatë rrugëve dhe bimët dekorative në hapësirat publike dhe parqet e ndryshme |
| 10 | Shërbime dhe trajtime psikosociale të rasteve të abuzimit me substanca që shkaktojnë varësi | 10 | Shërbimet dhe aktivitetet e turizmit, trashëgimisë kulturore dhe sektorin HORECA (Hotel , Restaurant, Caffe) me pjesëmarrje të kategorive të ndryshme sociale |
| 11 | Arsimim dhe aftësim profesional dhe shërbime të transportit për personat me aftësi të kufizuara | 11 | Shërbime dhe aktivitete në trajtimin e kafshëve që konsiderohen si kërcënim për shëndetin publik dhe jetën e njeriut |
| 12 | Shërbime të punësimit, trajnimit dhe vetëpunësimit për grupet e cenueshme |
Ndërsa, sa i përket informatave rreth asaj se kush konsiderohen grupe të cënueshme mund të shikohet Ligji Nr. 06/L-022, përkatësisht neni 6 i këtij ligji në vegëzën në vijim: https://gzk.rks-gov.net/ActDetail.aspx?ActID=18187.
4. Cilat janë kriteret për marrjen e statusit të Ndërmarrjes Sociale?
Për kualifikim si ndërmarrje sociale, entitetet e themeluara si OJQ, Shoqatë, Fondacion, Institut apo Koperativë Bujqësore ose Shoqëria me përgjegjësi të kufizuar -ShPK, duhet të bëjë pjesë në njërën nga kategoritë e lartë-përmendura. Gjithashtu, ndërmarrjet sociale duhet të definojnë qartë kufizimin në shpërndarjen e fitimit të tyre. Ndërmarrjet sociale kanë të drejtë që deri në 30% të fitimit të tyre ta përdorin për paga dhe mëditje për stafin e ndërmarrjes sociale ndërsa pjesa tjetër përdoret për zgjerim të veprimtarisë.
5. Nëse një person fizik dëshiron ta themelojë ndërmarrjen sociale nga e para si duhet të veprojë?
Në mënyrë që një ndërmarrje sociale të marrë statutin dhe të njihet si e tillë ajo duhet të organizohet fillimisht si OJQ apo biznes, e më pas të aplikojë për fitimin e statutit të ndërmarrjes sociale. Vetëm pas lëshimit të certifikatës nga Ministria e Financave, Punës dhe Transfereve, një ndërmarrje sociale mund të operojë si e tillë.
6. Si duhet të regjistrohet një ndërmarrje sociale nga fillimi?
Fillimisht, entiteti duhet të aplikojë për regjistrim si organizatë jo-qeveritare apo biznes.
Dokumentet që kërkohen për regjistrim si organizatë jo-qeveritare janë statuti dhe akti i themelimit. Entitetet të cilat pas regjistrimit si OJQ synojnë të operojnë si ndërmarrje sociale, duhet që dokumentet për aplikim si OJQ ti kenë në formatin e ndërmarrjes sociale. Këto dokumente janë statuti dhe akti i themelimit. Statuti si ndërmarrje sociale mund të qaset lehtësisht duke klikuar vegëzën në vijim: https://ojq.rks-gov.net/Procedura.aspx dhe zgjedhur njërin nga opsionet për shoqatë (ndërmarrje sociale) apo për fondacion (ndërmarrje sociale). Ndërsa për aktin e themelimit klikohet këtu: Linku dhe zgjedhet opsioni: akti i themelimit (vetëm për OJQ-të). Këto dokumente dorëzohen në Departamentin për regjistrim të OJQ-ve ku edhe pranohet certifikata e regjistrimit si OJQ. Më pastaj, OJQ e regjistruar rishtazi, sjellë certifikatën e marrë nga Departamenti për Regjistrim si OJQ, statutin, aktin e themelimit dhe mjetin identifikues të pronarit/es apo të pronarëve në Zyrën e Komisionit Vlerësues që është afër Hotel Grand në Prishtinë, për më tepër lokacioni mund të gjendet këtu:https://shorturl.at/knKPW.
Prej këtu e tutje aplikanti është në kontakt të vazhdueshëm me komisionin për plotësim eventual të aplikacionit deri në finalizimin e procesit dhe pajisjen e OJQ-së me certifikatën për operim si ndërmarrje sociale. Për biznese, procedura është e ngjashme si me atë për OJQ. Biznesi duhet të regjistrohet në Agjencinë për Regjistrimin e Bizneseve në Republikën e Kosovës ku statutin si ndërmarrje sociale dhe aktin e themelimit mund ti gjejë duke klikuar këtu: https://arbk.rks-gov.net/Page/17. Në të njëjtën formë sikur OJQ, biznesi sjellë certifikatën si biznes të marrë nga ARBK, statutin, aktin e themelimit dhe mjetin identifikues të pronarit/es, Vendimin e organit me te lartë vendimmarrës (bordit/kuvendit) për pëlqim të aplikimit për marrje të statutit, kerkesën për njohje si dhe planin e biznesit të cilat mund të shkarkohen këtu. Në të dyja rastet dokumentacioni sillet në adresën e komisionit vlerësues.
7. Si duhet të shndërrohet një OJQ apo biznes ekzistues në ndërmarrje sociale?
Biznesi apo OJQ-ja ekzistuese në vend se të plotësojë dokumentacion të ri, duhet të ndryshojë fushë-veprimtarinë në statutin dhe aktin e themelimit të saj. Duhet të sigurohet se akti i themelimit përfshin këto aspekte: 1. obligimin për të mos e shpërndarë fitimin, kategorinë e fushëveprimit të veprimtarisë, mënyrën e menaxhimit që garanton mos-diskriminim në pjesëmarrje, personat përgjegjës për menaxhim të aktiviteteve sociale, organin mbikëqyrës i cili ushtron kontroll mbi plotësimin e kritereve të operimit si ndërmarrje sociale si dhe rregullat e mbajtjes së shënimeve të kontabilitetit dhe raportimit, aspekte të rregulluara përmes Ligjit Nr. 06/L-022, Neni 10.
8. Si mund të bëhet aplikimi për ndërmarrje sociale dhe a ka ndonjë sistem elektronik ku mund të aplikohet?
Aktualisht aplikimi bëhet vetëm në formë fizike në adresën e lartëpërmendur. Pra, afër objektit të Hotel Grandit, në lokacionin si në vijim: https://shorturl.at/knKPW.
9. A është e mundur që një OJQ të regjistrojë vetëm një pjesë të veprimtarisë si ndërmarrje sociale?
Entitetet e themeluara si OJQ-Shoqatë, Fondacion, Institut apo Kooperativë Bujqësore ose Shoqëri me Përgjegjësi të kufizuar -ShPK, të cilat duan të regjistrojnë një veprimtari apo program si ndërmarrje sociale, atyre ju kërkohet t’i nënshtrohen ndryshimeve të statutit dhe aktit të themelimit të organizatës, biznesit ekzistues për të aplikuar për statutin e Ndërmarrjes Sociale, apo duhet të themelojnë entitet të ri juridik, një nga format OJQ-Shoqatë, Fondacion, Institut apo Kooperativë Bujqësore ose Shoqëri me përgjegjësi të kufizuar -ShPK dhe me marrëveshje ndërmjet vete të rregullojnë organizimin e dy entiteteve si motra.
10. A duhet që edhe në këtë rast organizata të marrë statut të veçantë të ndërmarrjes sociale dhe a e humbet kjo identitetin e organizatës?
Regjistri i ndërmarrjes sociale ka efekte vetëm sa i përket fitimit apo humbjes së statusit të ndërmarrjes sociale, por nuk ka
efekt në fitimin apo humbjen e personalitetit juridik si person juridik sipas ligjeve specifike. Për më shumë informata mund të shikohet Neni 14 në Ligjin përkatës: https://gzk.rks-gov.net/ActDetail.aspx?ActID=31444.
11. A mundet që disa ndërmarrje sociale të bashkohen me njëra tjetrën dhe të formojnë një të vetme?
Është e mundur që disa ndërmarrje sociale të bashkohen dhe të formojnë një ndërmarrje sociale të vetme jo duke u siguruar se objektivat dhe fushë-veprimtaria e ndërmarrjes është e qartë dhe se përmbushen kriteret e përcaktuara përmes Ligjit Nr. 06/L-022 që mund të qaset këtu: https://gzk.rks-gov.net/ActDetail.aspx?ActID=18187
12. Cilat janë përfitimet që i kanë ndërmarrjet sociale?
Pavarësisht nga forma e organizimit dhe aktivitetit që ato e ushtrojnë, ndërmarrjet sociale përjashtohen nga tatimi në fitimin që ato e gjenerojnë gjatë ushtrimit të aktiviteteve të tyre, importimi i lëndës së parë, linjave të prodhimit dhe makineritë apo pajisjet për përdorim në procesin e prodhimit apo ofrimit të shërbimit i nënshtrohen vlerës zero (0) të Tatimit mbi Vlerën e Shtuar (TVSH). Gjithashtu, Qeveria e Republikës së Kosovës do të sigurohet që të mbështesë ndërmarrjet sociale për të siguruar zhvillimin e këtij sektori në Republikën e Kosovës.
13. A mundet që një biznes individual të marrë statutin e ndërmarrjes sociale?
Jo, nuk është e mundur që një biznes individual të marrë statutin e ndërmarrjes sociale. Statutin e ndërmarrjes sociale mund ta marrin OJQ-të, bizneset SHPK, bizneset SHA si dhe kooperativat bujqësore.
14. A mundet që disa biznese individuale të bashkohen dhe të marrin statutin e ndërmarrjes sociale?
Disa biznese individuale mund të bashkohen dhe të formojnë së bashku një biznes SHPK i cili më pas shndërrohet në ndërmarrje sociale.
15. A duhet të ndryshojë emri i biznesit apo OJQ-së në rastet kur merr statutin e ndërmarrjes sociale?
Nuk është e domosdoshme që të ndryshohet emri i biznesit apo OJQ-së pas pranimit të statutit të ndërmarrjes sociale. Në rastin e marrjes së statutit, ndërmarrja sociale mund të mbajë të njëjtin emër dhe thjesht ti shtohet prapashtesa “ NS” apo “Ndërmarrje Sociale” për të qenë lehtësisht e identifikueshme.
16. Cili do të jetë roli i ATK-së si dhe komisionit në monitorimin e ndërmarrjeve sociale/bizneseve që marrin statutin si ndërmarrje sociale?
Sipas Rregullores Nr. 20/2020 për Strukturat Përgjegjëse të Monitorimit, Kontrollit dhe Procedurat për Gjoba dhe Ankesa të Ndërmarrjeve Sociale: Divizioni për Ndërmarrësi Sociale është përgjegjës për monitorimin sistematik dhe ad-hoc të punës së ndërmarrjeve sociale. Sipas nenit 4 të Rregullores Nr. 18/2020 për procedurat e raportimit për arritjen e objektivave sociale dhe raportet financiare, çdo ndërmarrje sociale është e obliguar të përgatisë dhe të dorëzojë raport vjetor mbi arritjen e objektivave sociale tek Komisioni Vlerësues në Ministrinë e Financave, Punës dhe Transfereve.
